Op het Forum Eerste Wereldoorlog is het jaar ingeluid met de stelling: “De Iran-Irak oorlog wordt vaak vergeleken met WO1. Terecht of onterecht?” Om de discussie op gang te brengen werd er verwezen naar een artikel over de Iran-Irak oorlog dat een jaartje terug verscheen op GeschiedenisNieuws. Zijn er dus blijkbaar toch nog mensen die de weg weten te vinden naar een obscure blog als deze. Voorwaar, dat verheugt mij bijzonder.
Het artikel van vorig jaar leverde overigens nog een paar interessante zaken op die niet in het stuk zijn verwerkt. Bij het naspeuren met behulp van Google Earth naar de uitgebreide verdedigingsstellingen uit de Iran-Irak oorlog week ik zo nu en dan af naar het binnenland van Irak op zoek naar overblijfselen van de recente Amerikaanse invasie van 2003. Veel leverde dat niet op totdat ik bij de plaats Samarra een omvangrijk loopgravenstelsel aantrof, nota bene dwars door de unieke overblijfselen van een van ’s werelds meest uitgestrekte archeologische vindplaatsen; de 9e eeuwse hoofdstad van het machtige Abbasid Kalifaat. Dat “Samarra Archaeological City” is terug te vinden op de World Heritage List van de UNESCO zegt genoeg over de waarde die aan deze vindplaats wordt toegekend. Dus welke cultuurbarbaar gaat daar dan kilometerslange loopgraven doorheen spitten? Heel even was ik in de veronderstelling dat de Amerikanen of hun coalitiegenoten hier bijkans nog harder in de fout waren gegaan dan bij de veel bekritiseerde aanleg van een militaire kamp in het voormalige Babylon. Enig zoekwerk leverde echter de opzienbarende conclusie op dat de bewuste veldversterkingen veel ouder waren en stamden uit de Eerste Wereldoorlog. Het toenmalige Mesopotamië (Irak) was een van de vele fronten waar de strijdende partijen elkaar troffen. Sinds eind 1914 trachtte de Britten de Turken uit Mesopotamië te verdrijven. Uiteindelijk wisten zij in Maart 1917 Bagdad te veroveren en een dikke maand later Samarra. Na de inname van deze stad vonden de Britten het blijkbaar nodig om zich gedegen in te graven, daarbij dankbaar gebruikmakend van de vooroorlogse opgravingen van de Duitse archeoloog Herzfeld. Het resultaat was een uitgestrekts stelsel van veldversterkingen en loopgraven die tot op de dag van vandaag bewaard zijn gebleven.
Op het internet is vooralsnog weinig informatie te vinden over de Britse veldversterkingen bij Samarra. Wie meer wil weten zal waarschijnlijk in gespecialiseerde boeken of in archieven moeten gaan zoeken. Een van de weinige publicaties die melding maakt van veldversterkingen bij Samarra is van de hand van archeoloog Alastair Northedge, Professor aan de Sorbonne: “In April 1917 the British Mesopotamian Expeditionary Force captured Samarra, after a brief battle on the southwestern approaches at al-Istabulat, and proceeded to entrench themselves in the ruins, digging mortar-pits into Herzfeld’s excavation dumps and trench lines reminiscent of the Western Front in the surrounding steppe. After the war, although it later became possible for German archaeologists to take up their work in Iraq, Herzfeld had become interested in other topics. He visited Baghdad and Samarra again in the spring of 1923, on his way to Iran, but the outcome seems to have depressed him. He noted: "The excavations in the palaces have been completely robbed of bricks; one sees only the trenches, instead of walls. No pavements. The other excavations are blown away <silted> and vegetation begins to grow over them”.” Overigens, zo vermeld Northedge in een noot, is het te betwijfelen of Britse soldaten, gebivakkeerd in tenten, verantwoordelijk waren voor de geroofde bakstenen: “The Samarra’is were notorious brick-robbers; the walls of Samarra erected in 1834 were built of Abbasid bricks”. In nog een andere noot maakt Northedge evenwel de meest opzienbarende opmerking: “The trench systems survive in extremely well-preserved condition. It is possible that Samarra is the best surviving First World War trench system in the world, as it was never fought over.”
Nu lijkt het mij dat Professor Northedge geen expert is op het gebied van loopgraven, maar hij zou het best eens aan het rechte eind kunnen hebben. Wie heden ten dage originele loopgraven uit de Eerste Wereldoorlog wil bezoeken kan bijvoorbeeld terecht in Vimy, Beaumont, Ieper, Verdun en tal van andere plaatsen langs het Westelijke front. Zelfs in Groot-Brittannië zijn op een aantal plaatsen zogenaamde trainingsloopgraven te bezichtigen. Voor wat betreft het voormalige Oostelijke front houd ik een slag om de arm, maar ik heb sterk de indruk dat van al deze overgebleven loopgravenstelsels uit de Eerste wereldoorlog er geen enkele zo uitgestrekt en compleet als die van Samarra. En dat maakt deze site dus uitgesproken uniek. Zo uniek zelfs dat het wat mij betreft op de World Heritage List kan.
Bron: Northedge, Alistair. 1991. Creswell, Herzfeld, and Samarra. In Muqarnas VIII: An Annual on Islamic Art and Architecture. Oleg Grabar (ed.). Leiden: E.J. Brill.
Interessant! Ik plaats een link naar je site in mijn nieuwsbrief voor de Volgers van Veertien Achttien, de lange podcast over de Grote Oorlog
Comment by Tom Tacken — 12 January 2010 @ 5:02 pm