Digitaal slagveldtoerisme

Met Google Earth kun je menig uurtje doorbrengen; genoeg interessants te zien. Neem nou bijvoorbeeld bovenstaande loopgraven. In tegenstelling van wat is te verwachten zijn dit geen overblijfselen van de Eerste Wereldoorlog uit de buurt van Ieper, Verdun, of aan de Somme maar in het grensgebied van Iran en Irak. Wie met behulp van Google Earth de grens tussen Iran en Irak volgt kan uitgebreide loopgravenstelsels vinden die zich over tientallen kilometers uitstrekken. Allemaal overblijfselen van de Iran-Irak oorlog (1980-1988) meer dan 20 jaar na dato.

Daar waar de resolutie het toelaat is het mogelijk om verschillende soorten veldversterkingen te onderscheiden. De loopgraven in de voorste linies waren uitaard bedoeld voor infanterie. Verder naar achter zijn niet alleen artillerie- en luchtafweerstellingen te vinden, maar ook kampementen en verzamelgebieden voor (gevechts-) voertuigen.

Deze oorlog is vaak vergeleken met de Eerste wereldoorlog. Irak viel op 22 september 1980 Iran binnen maar na enkele tientallen kilometers terreinwinst liep de aanval al snel vast. Medio 1982 waren de Irakezen teruggedrongen tot de oorspronkelijke grens tussen beide landen en daar groeven zij zich in. Ze construeerden uitgebreide verdedigingslinies beschermd door artillerie, machinegeweren, prikkeldraad en vooral mijnenvelden die de Iraniërs probeerde te neutraliseren met menselijke aanvalsgolven van nauwelijks getrainde jongens, zogenaamde Basij. De  Kindermord bei Ypern werd zo nog eens dunnetjes over gedaan (alleen de kinderen zijn bijkans nog veel jonger). Het gebruik van Inundaties (zoals in 1914 aan de IJzer) en gifgas door de Irakezen gaf het hele gebeuren nog een extra 14-18 tintje. En net als in de Eerste wereldoorlog bleven beide partijen jaren lang wrikken aan het front zonder noemenswaardig resultaat. Tijdens Operatie karbala-5, een Iraanse poging in 1987 om Basra in te nemen, beschrijft Midden-Oosten journalist Robert Fisk het front: “And then we were on the causeway, a long, narrow, crumbling embankment of sand surrounded by lagoons of water filled with still-burning Iraqi tanks, overturned missile launchers, half-submerged Iraqi personnel carriers and dozens of bodies, some with only their feet protruding above the mire. Far more fearful, however, were the whine and crash of incoming shells as the Iraqis directed their artillery on to the dykes…With at least a million dead, the battle of Fish Lake was the Somme and Passchendaele rolled into one but with the sacrifice turned maniacally cheerful… One small boy – perhaps 13 or 14 – was standing beside a dugout and looked at me and slowly took off his helmet and held a Koran against his heart and smiled… It was, in its way, a sight both deeply impressive and immensely sad. These young men believed they were immortal in the sight of God. They were not fearless so much as heedless – it was this that made them so unique and yet so vulnerable. They had found the key, they had discovered the mechanism of immortality. We had not. So he was brave and laughing, while I was frightened.”

Uiteindelijk kwam er een wapenstilstand op 20 augustus 1988. De verliezen waren aan beide kanten hoog. Exacte cijfers zijn er niet maar de schattingen lopen wat betreft Iran op zo’n 800.000 doden en Irak op 500.000. Naast de enorme hoeveelheden aan doden, gewonden en vermisten had deze oorlog een nasleep die tot op de dag van vandaag nog merkbaar is. Het Irak van Saddam Hoessein, eens een welvarend land, zat na de wapenstilstand totaal aan de grond. In de loop van de oorlog was er een gigantische strijdkracht opgebouwd waarvoor men zich diep in de schulden had gestoken. De beslissing van Saddam Hoessein om in augustus 1990 Koeweit binnen te vallen werd mede ingegeven door het feit dat dit land een van de belangrijkste schuldeisers was. Het laat zich enigszins vergelijken met de man die zijn buurman geld leent om een wapen te kopen die deze vervolgens gebruikt om hem te overvallen. Zoals bekend liep dit hele avontuur slecht af voor Saddam en zijn uiteindelijke val in 2003 was er een direct gevolg van.